Danijela Jovičić, Zorica Ristić, Stanko Spasojević, Božidarka Arsenović*
„ORAO“ A.D. za proizvodnju i remont Bijeljina, Republika Srpska, Bosna i Hercegovina
*bokijevmejl@gmail.com
https://doi.org/10.65614/uisk_yucorr.2025.26.ch15
Abstract
In the aviation industry, in order to ensure the safe operation of jet engines in all modes and in all application conditions, the fuel and lubricants used must have a safe quality prescribed by relevant international standards. Conventional jet fuels are chemically complex mixtures consisting of four basic groups of hydrocarbons: paraffin, naphthene, aromatics and olefins. Their content in the fuel ranges from 98% to 99%, while the rest from 1% to 2% are non-hydrocarbon compounds: sulfur, nitrogen, oxygen and traces of various metals or compounds containing metals. In the last decades of the twentieth century, the development and use of sustainable alternative jet fuels emerged as a key factor in reducing the decarbonization of the airspace (reducing aviation-related CO2 emissions). “Refuel Aviation” initiative promotes the development and use of sustainable aviation fuels. of SAFs (sustainable aviation fuels) for the decarbonization of air traffic, highlighting the obligation of suppliers to increasingly sell sustainable fuels at all airports within the EU.
Lubricants in aviation face serious challenges, the biggest of which is heat. Modern engine housings achieve lubricant temperatures in the range between 80 °C and 100 °C, while during purification this temperature rises to approximately 190 °C, with exposure to temperatures up to 300 °C and 400 °C along the metal wall in the chamber bearing.
The paper presents some physical and chemical characteristics of modern JET A-1 fuel and the characteristics and composition of some lubricants. Verification of the quality of the same at the end user is a necessary and legally binding condition for proper exploitation.
Keywords: Jet fuel JET A-1; lubricants; turbojet engine; quality control
Izvod
U vazduhoplovnoj industriji, u cilju obezbjeđivanja sigurnog rada mlaznih motora na svim režimima i u svim uslovima primjene upotrijebljeno gorivo i maziva moraju imati siguran kvalitet propisan relevantnim međunarodnim standardima. Konvencionalna mlazna goriva su po hemijskom sastavu složene smješe koje se sastoje se od osnovne četiri grupe ugljovodonika: parafina, naftena, aromata i olefina. Njihov sadržaj u gorivu kreće se od 98% do 99%, dok su ostatak od 1% do 2% neugljovodonična jedinjenja: sumpora, azota, kiseonika i u tragovima različiti metali ili jedinjenja koja sadrže metale. Posljednje decenije dvadesetog vijeka, razvoj i upotreba održivih alternativnih mlaznih goriva se javlja kao ključni faktor u smanjenju dekarbonizacije vazdušnog prostora (smanjenju emisija CO2 vezanog za vazduhoplovstvo). „Refuel Aviation“ inicijativa promoviše razvoj i upotrebu održivih vazduhoplovnih goriva tzv. SAF-ova (sustainable aviation fuels) za dekarbonizaciju vazdušnog saobraćaja, ističući kao obavezu snabdjevača da sve više prodaju održiva goriva na svim aerodromima unutar EU.
Maziva se u vazduhoplovstvu suočavaju s ozbiljnim izazovima, od kojih je najveći izazov toplota. Moderna kućišta motora postižu temperature maziva u rasponu između 80 °C i 100 °C, dok se prilikom prečišćavanja ta temperatura podiže i na približno 190°C, uz izlaganje temperaturama uz metalni zid u ležaju komora čak do 300 °C i 400 °C.
U radu su prikazane neke fizičko-hemijske karakteristike savremenog goriva JET A-1 i karakteristike i sastav nekih maziva. Verifikacija kvaliteta istih kod krajnjeg korisnika je neophodan i zakonski obavezujući uslov za pravilnu eksploataciju.
Ključne riječi: mlazno gorivo JET A-1; maziva; turbomlazni motor; kontrola kvaliteta